MONOLİTİK REFRAKTERLERİN KULLANIM TALİMATI

Dökme refrakterler (Ateş betonları) sinter ve özel bağlayıcı malzemelerden oluşur. Bağlayıcının türüne göre ( hidrolik, kimyasal v.b.) isimlendirilirler. Genelde sinter ve özel bağlayıcı malzemeler üretim sırasında çok iyi karıştırılarak torbalanır. Özellikle uzun süre stoklama gereği duyulan döküm harçları; terkipte yer alan bağlayıcı katkı maddelerinin rutubetten etkilenerek bağlayıcılık özelliğinin bozulmaması için tüketicinin özel isteğine bağlı olarak sinter ile bağlayıcı tek torbada ancak ayrı ayrı paketlenmiş olarak da verilir. Ayrı ayrı paketlenmiş olarak tek torbada verilen bu ürünlerin kullanımı sırasında; torbada bulunan miktarı esas alınarak aynı oranda kullanılmasına ve bu iki malzemenin kuru olarak çok iyi karıştırılmasına dikkat edilmelidir.

HAZIRLAMA

Dökme refrakterlerin hazırlanması sırasında kullanılacak su miktarı dökme refrakterin kalitesine ve türüne göre değişme gösterir. Yoğun dökme refrakterlerden “düşük çimentolarda” kullanılacak su miktarı kuru malzemenin ağırlıkça % 5-7 kadar “çimentolularda” ise % 7-14 kadardır. İzole dökme refrakterlerde bu miktar % 40'a kadar çıkabilmektedir.

Kullanılan su miktarı; dökme refrakterin performansını etkileyen en önemli faktörlerden biri olduğundan hazırlama sırasında dikkat edilmesi gerekmektedir. Gereğinden fazla miktarda su kullanılması dökme refrakterin prizlenme ve sertleşme ( donma ) süresini uzatacaktır. Ayrıca kurutma-pişirme sırasında aşırı çatlaklar meydana getirerek porozitesinin yüksek, mukavemetinin düşük olmasına neden olacaktır. Az su kullanılması durumunda ise homojen bir karıştırma sağlanamayacağı gibi erken sertleşme başlayacaktır. Her iki durum da dökme refrakterlerin kalitesini olumsuz yönde etkileyecektir.

Karışım mekanik olarak yapılacaksa karıştırma makinesinin kürek ile yapılacaksa harç hazırlama kabının ve ya satıhın çok iyi temizlenmesi gereklidir. Kullanılan su temiz olmalı deniz suyundaki toz bağlayıcı ile reaksiyona girerek bağ yapmasına engel olduğundan kesinlikle deniz suyu kullanılmamalıdır. Mümkün olduğu kadar harç ve suyun Miktarı önceden yaklaşık olarak belirlenen kullanma suyunun 2/3'ü birinci aşamada numune ile birlikte çok iyi karıştırılır. İkinci aşamada ise suyun geriye kalan 1j3'lik kısmı kontrollü olarak uygun bir kıvam elde edilinceye kadar konulmaya devam edilir. (Türk Standartları Endüstrisinin bu konu ile ilgili mütalaasında kullanılacak su miktarı ve buna bağlı olarak harç kıvamının aşağıdaki gibi yapılabileceği belirtilmiştir). Karışımda el ile avuç içi kadar numune alınır ve bir top yapılarak yukarıya doğru 30 cm yüksekliğe atılır ve tek elle yakalanır. Eğer yakalanan numune yayılıp parmaklar arasında taşma ve dökülme gösteriyor ise su miktarı fazla olmuş, topun şeklinde herhangi bir bozulma olmamış ise su miktarı az olmuş, avuç içine yayılma var fakat parmak aralarında dökülme yok ise uygun miktarda su kullanılmış ve uygun kıvam elde edilmiş demektir. Su ilavesi sırasında karıştırma işlemi devamlı kontrol edilerek topaklanma olmasını önlemelidir. Su ilave edilmeye başlandıktan sonraki karıştırma işlemi 3-5 dakika içinde tamamlanmalıdır. Su süreden sonra çimento-su reaksiyonu sonucu harcın piriz yapması başlayacaktır.

 

YERLEŞTİRME

Karıştırma işleminden sonra malzeme daha önce temiz olarak hazırlanmış ve ıslatılmış kalıplara süratle dökülür. Vibrasyon veya çeşitli yollarla kalıp içine yerleşmesi sağlanır. Yerleştirilen malzemede 3-5 dakika içinde reaksiyon 3-5 saat içinde de sertleşme başlayacaktır. Kalıp içindeki malzeme 24 saat süre ile ( 35ºC de ) en az %95 bağlı nemde tutulur. Bunu teminen malzeme üzerine naylon örtü/erek 24 saat süre ile suyun uçmasını önleyecek şekilde muhafaza edilir. Malzemenin sık sık sprey şeklinde nemlendirilmesi de aynı neticeyi verir. Malzeme belirtilen sürede gerekli nemde tutulamaz ise çimento ile su arasındaki egzotermik reaksiyon sonucu ısı artacak ve betonda çatlamalar meydana gelecektir.

Eğer döküm yeri düz duvar veya hareketli bir zemin ise buralara ankorların yerleştirilmesi gerekir. Ankorlar V veya Y şeklinde, dökülecek betonun kalınlığına göre seçilecek (beton kalınlığın 2/3) ölçülerdeki metal parçalardır. Bunlar düşük sıcaklıklarda demir, çelik olabildiği gibi yüksek sıcaklıklarda paslanmaz çelikten seçilirler. Ankorlar 200-300 mm.lik mesafelerde biri diğerine dik ve şaşırtmalı olarak dizilirler. Ateş betonunun yerleştirilmesi sırasında dikkat edilecek diğer bir husus da dilatasyon payı ile birleşme noktalandır. Genellikle 1­2 m2 alanda 3 mm.lik bir dilatasyon payı verilir. Bu da araya seramik yünü, asbest, karton v.b. maddeler konulmasıyla sağlanır.

 

VİBRASYONLA DÖKÜLEN DÜŞÜK ÇİMENTOLU MONOLİTİK

(LOW CEMENT CASTABLE) MALZEMELERİN KULLANMA TALİMATI

Düşük çimentolu monolitler vibrasyonla dökülürler. Çünkü içerdikleri düşük su oranı bunların döküm yolu ile uygulanmalarını imkansız kılar. Vibrasyonla dökülen bu malzemeler içerdikleri katkı malzemelerinin de etkisiyle yüksek mukavemete ve düşük poroziteye sahiptirler. Ancak yine bu malzemelerin performansları kullanılma şekilleri ile çok ilgilidir;

  1. Kuru ortamda stoklanmalı.
  2. Eğer ambalaj miktarından daha az kullanılacaksa segragasyon olabileceği göz önüne alınarak iyice karıştırılmalıdır.
  3. Karıştırma işlemi için paletli ya da standart çimento karıştırıcı kullanın.(Malzemeyi almadan önce bu karıştırıcıların içi çok iyi temizlenmelidir.) Toplam karıştırma süresi 4 dakikayı geçmemelidir.
  4. Karıştırma suyu temiz ve sıcaklığı 5-25ºC olmalıdır.
  5. Bu malzemeler için önerilen su miktarı 5,5-6,5 % (max 7 %). Karışım doğru miktarda su ile kuruya yakın kıvamında hazırlanmalıdır. Vibrasyon sırasında eğer yüzeyde su toplanırsa bu suyun fazla olduğunu gösterir. Daha sonraki partide bu su miktarı azaltılmalıdır.
  6. Karışım yerleştirmekte kullanılan vibratörler ya malzemenin içine sokularak ya da kalıba tutturularak kullanılır. Bu vibratörler havalı ya da elektrikli motorla çalışırlar. Geride hava boşluğu bırakmamak için daldırılarak kullanılan vibratörler yavaşça çekilmelidir. İyi sonuç almak için bunları vibrasyon masa/arında (frekans/dakika) dökmek gereklidir.
  7. Vibrasyon uygulandığında kalıptan hava kabarcıkları çıktığında vibratör durdurulmalıdır. Vibrasyon toplam 5 dakikayı geçmemelidir. Uzun vibrasyon segragasyona neden olur.
  8. Sertleşme karıştırma işleminden 4 saat sonra başlar ve pratikte 48 saat sonra tamamlanır. Kalıp yerleştirmeden 12--14 saat sonra çıkarılmalıdır. Betonun daha sonraki sertleşme işlemi hava ile gerçekleşir.
  9. Sıcaklığı asla saatte 50ºCden fazla artırmayın

Not: Çalışma sıcaklığına ulaşıncaya kadar yüzeyin direk alevle temasını önleyin.